Financial Times ujawnił we wtorek nieznane dotąd szczegóły nieudanego zakupu wenezuelskiej ropy przez szwajcarską spółkę-córkę Orlenu. Brytyjski dziennik odtworzył, jak Orlen Trading Switzerland (OTS) przelała 230 mln dolarów zaliczki na konto dubajskiego pośrednika, a w zamian nie otrzymała ani jednej baryłki. Łączne straty koncernu sięgają około 424 mln dolarów, czyli blisko 1,6 mld zł.

Kontrakt na jachcie, zaliczka bez zabezpieczeń

OTS powstała po wybuchu wojny w Ukrainie, aby dywersyfikować dostawy paliw, i otrzymała linię kredytową w wysokości 600 mln dolarów. Operacja zaczęła się pod koniec listopada 2023 roku. Prezes OTS Samer A. spotkał się w Abu Zabi, podczas weekendu Formuły 1, z 25-letnim traderem z Hongkongu Kam Ho „Alexem” Tse, założycielem firmy Hannon International z Dubaju. 29 listopada 2023 spółka Orlenu podpisała z Hannonem kontrakt na 6 mln baryłek wenezuelskiej ropy Merey 16 za 345 mln dolarów.

Pięć dni po podpisaniu umowy na konto Hannon wpłynęła zaliczka w wysokości 230 mln dolarów. Nie towarzyszyły jej żadne gwarancje ani zabezpieczenia. W samej umowie nie było mowy o kryptowalutach ani pośrednikach.

Zakup był możliwy dzięki tymczasowemu zawieszeniu amerykańskich sankcji na wenezuelską ropę jesienią 2023 roku. Państwowy koncern PDVSA pozostawał jednak odcięty od globalnego systemu finansowego i żądał płatności w stablecoinie Tether (USDT).

Kryptowaluty przekazywane na pendrive’ach

Financial Times ustalił, że między styczniem a marcem 2024 roku pośrednicy w Caracas odebrali portfele z kryptowalutami o wartości ponad 132 mln dolarów. Nośniki z USDT były przekazywane w hotelach i restauracjach. Trader Tse osobiście przyleciał do Wenezueli w styczniu, wynajął samochód pancerny i ochroniarzy w obawie przed porwaniem.

Z ustaleń FT wynika, że pierwszy transfer 60 mln USDT trafił 5 stycznia do brokera w hotelu El Ávila, a kolejne 50 mln USDT 28 stycznia w restauracji w Caracas. Lutowe i marcowe przekazania po 11 mln USDT miały trafić do innego pośrednika. Żaden z nich nie doprowadził do załadunku ropy.

Wcześniej Hannon musiał zdobyć kryptowaluty. Część, bo 80 mln USDT, kupił od dubajskiej firmy finansowej za prowizję około 400 tys. dolarów. Kolejne 135 mln dolarów trafiło do spółki Horizon Global, ale Hannon otrzymał z powrotem tylko 85 mln USDT – pozostałe 50 mln dolarów jest przedmiotem sporu sądowego w Dubaju.

Wenezuelski terminal José czekał na tankowce Olympic Trophy, Hili i FPMC C Melody, wynajęte przez OTS. Statek miał zabrać po 1,9 mln baryłek, ale terminy oznaczono jako „TBN”, czyli do potwierdzenia. Kontakt z pośrednikami urwał się po przejęciu cyfrowych portfeli.

424 mln dolarów strat

Po zmianie władzy w Polsce nowy zarząd Orlenu pod kierunkiem Ireneusza Fąfary 28 marca 2024 roku zerwał umowę i nakazał wycofanie floty. Straty OTS na wenezuelskiej operacji FT szacuje na około 424 mln dolarów: utracona przedpłata 230 mln, koszty frachtu 72 mln, opłaty towarzyszące około 100 mln i bezczynny postój tankowców blisko 30 mln dolarów.

Koncern próbował ratować część środków, zgadzając się na zakup 1 mln baryłek oleju opałowego, ale do Polski dotarła tylko połowa ładunku o wartości 28,8 mln dolarów. Wewnętrzny audyt ocenił szanse odzyskania pieniędzy od Hannon na 10 proc.

Polityczna burza

Sprawa wywołała reakcję premiera Donalda Tuska, który na wtorkowym posiedzeniu rządu nazwał ją jednym z największych skandali w historii Polski. Tusk powiedział: „Wstyd na cały świat”. Dodał, że wszystko, co ostatnio wiąże się z PiS, to „brudne interesy na paliwie oraz kryptowaluty”. Zapowiedział też, że prokurator generalny przedstawi stan śledztw dotyczących nadużyć w Orlenie.

Były prezes Orlenu Daniel Obajtek zabrał głos w mediach społecznościowych. Odpisał, że FT opisuje ważny aspekt sprawy – po zerwaniu kontraktu przez nowy zarząd ropa została załadowana na statek dla innego odbiorcy, co według niego dowodzi, że realizacja kontraktów była możliwa.

Spór przed sądem

Były szef OTS Samer A. został zatrzymany w Zjednoczonych Emiratach Arabskich w styczniu 2025 roku na podstawie noty Interpolu, ale tamtejszy sąd odmówił jego ekstradycji do Polski. Walne zgromadzenie Orlenu zdecydowało o dochodzeniu roszczeń od Daniela Obajtka i Michała Roga z poprzedniego zarządu.

Spółka wciąż próbuje odzyskać 230 mln dolarów od Hannon International w postępowaniu arbitrażowym. Kontrahent twierdzi, że nie dysponuje nawet zbliżoną kwotą. Zaledwie dwa dni po wycofaniu tankowców wenezuelski terminal załadował ropę dla indyjskiego koncernu Reliance. Waszyngton przedłużył później zwolnienie z sankcji o kolejne 45 dni.