Komisja Nadzoru Finansowego (KNF) nałożyła na PKO Bank Polski – największy bank w Polsce – kary w łącznej wysokości 47,5 mln zł za sposób, w jaki bank tworzył i sprzedawał klientom lokaty strukturyzowane. Chodzi o produkty, które z pozoru przypominały zwykłe lokaty z gwarancją kapitału. Decyzja zapadła 5 sierpnia 2026 r., a nadzorca poinformował o niej w komunikacie opublikowanym w poniedziałek 17 sierpnia. Sprawa dotyczy produktów oferowanych w latach 2021–2023.

Czym są lokaty strukturyzowane?

To połączenie klasycznej lokaty terminowej z inwestycją w instrumenty finansowe. Bank dzieli powierzony kapitał na dwie części: jedną lokuje np. w obligacje skarbowe, drugą przeznacza na zakup instrumentów pochodnych, np. opcji powiązanych z wybranym aktywem bazowym. W przypadku PKO BP wyniki części tych lokat zależały m.in. od indeksów S&P 500 i Euro Stoxx 50.

Główny zarzut: konflikty interesów

Najwyższa kara wynosi 26 mln zł. KNF uznała, że od 7 lutego 2022 r. do 29 marca 2023 r. bank nie informował klientów o konfliktach interesów. Pierwszy dotyczył sprzeczności między interesem banku a obowiązkiem działania w najlepiej pojętym interesie klienta. Bank miał minimalizować koszty zakupu opcji wbudowanej w lokatę, stosując niższy od 100 proc. współczynnik partycypacji, co pogarszało warunki wypłaty odsetek klientom i zwiększało marżę banku. Te konflikty – zdaniem KNF – wpływały jednocześnie na marżę banku i odsetki oferowane klientom.

Drugi konflikt dotyczył relacji między klientami bankowości osobistej i prywatnej a klientami bankowości podstawowej. Ci ostatni otrzymywali korzystniejsze warunki, w tym tzw. rabat przy wypłacie gwarantowanej oraz wyższy współczynnik partycypacji. Nadzór zaznaczył, że konflikty nie musiałyby budzić zastrzeżeń, gdyby były właściwie zarządzane. W ocenie KNF bank nie ujawnił ich przed zawarciem umowy, a jego organizacja i regulacje wewnętrzne nie chroniły interesów klientów. Komisja przypomniała, że zgodnie z prawem bank musiał poinformować o konfliktach przed zawarciem umowy, aby klient mógł podjąć świadomą decyzję.

Kolejne kary

KNF zakwestionowała też brak analizy struktury kosztów i opłat. Bank miał nie zbadać, czy koszty lokat nie równoważą lub nie eliminują oczekiwanych korzyści finansowych i podatkowych klientów. Kara za to wynosi 8 mln zł.

Kolejne 8 mln zł bank ma zapłacić za błędne kategorie ryzyka. PKO BP klasyfikował lokaty strukturyzowane jako „produkty nieskomplikowane”, co nie odpowiadało ich faktycznemu profilowi ryzyka. KNF zwróciła uwagę, że konstrukcja tych produktów utrudnia klientom zrozumienie ryzyka związanego ze stopą zwrotu oraz kosztów przedterminowego rozwiązania umowy, dlatego kategorie ryzyka powinny być opisane bardziej szczegółowo. Przy opisie grup docelowych bank nie uwzględnił też wskaźnika zysku do ryzyka związanego z lokatą.

4 mln zł to kara za niewłaściwe badanie grupy docelowej. Od 7 lutego do 16 listopada 2022 r. bank nie stosował rozwiązań zapewniających, że lokaty będą odpowiednie dla docelowych klientów. Zgodnie z przepisami bank ma obowiązek rekomendować, oferować i umożliwiać zawarcie umowy lokaty zgodnie z grupą docelową. Część umów była zawierana bez wypełnienia ankiet badających zgodność produktu z potrzebami i celami klienta. KNF wskazała, że powstawało w ten sposób ryzyko nabywania lokat przez osoby, których wiedza, doświadczenie, sytuacja finansowa lub tolerancja ryzyka nie odpowiadały grupie docelowej.

Najmniejsza kara, 1,5 mln zł, dotyczy nierzetelnych informacji sprzedażowych. Chodzi o 36-miesięczną lokatę opartą na indeksie S&P 500 oferowaną od 7 do 18 lutego 2022 r. oraz 25-miesięczną lokatę opartą na indeksie Euro Stoxx 50 oferowaną od 16 do 30 sierpnia 2022 r. KNF podkreśliła, że materiały udostępniane klientom mają zapewniać precyzyjne i wiarygodne informacje, na podstawie których klient podejmuje decyzję o powierzeniu bankowi środków.

Bank zapowiada środki prawne

PKO BP w komentarzu przekazanym PAP przekonuje, że decyzja dotyczy historycznych spraw, a produkty objęte postępowaniem stanowiły ok. 1 proc. wartości wszystkich produktów inwestycyjnych banku. Bank zapewnia, że wskazane kwestie zostały już dostosowane do oczekiwań nadzoru.

„Nie zgadzamy się ze stanowiskiem KNF i skorzystamy z przysługujących nam środków prawnych” – przekazało biuro prasowe PKO BP.

KNF podkreśliła, że decyzja nie jest prawomocna, a maksymalny wymiar każdej z nałożonych kar to ponad 3,8 mld zł.