W 2026 roku do grona emerytów dołączy kolejne 123 tysiące osób. Ale co z tymi, którzy osiągnęli wiek emerytalny bez ani jednego dnia udokumentowanej pracy? Czy państwo całkowicie o nich zapomina?

Jak wyjaśnia „Gazeta Prawna”, odpowiedź jest jednoznaczna. Osoba, która ukończyła 65 lat i nie ma ani jednego dnia udokumentowanego stażu pracy, nie otrzyma z ZUS żadnej emerytury. Prawo do minimalnego świadczenia gwarantowanego przez państwo mają tylko ci, którzy wykażą wymagany staż.

Kobiety 20 lat, mężczyźni 25 lat

Dla kobiet wynosi on minimum 20 lat, a dla mężczyzn 25 lat okresów składkowych i nieskładkowych. W praktyce oznacza to, że bez choćby jednej odprowadzonej składki, konto w ZUS pozostaje puste, a świadczenie wynosi 0 zł.

Ale przecież nie każda przerwa w pracy to brak aktywności zawodowej. Co z czasem poświęconym na wychowanie dzieci?

Emerytura za dzieci? To możliwe!

Okresy związane z wychowywaniem dzieci są uwzględniane przez ZUS przy ustalaniu prawa do emerytury i jej wysokości. Urlop macierzyński oraz czas pobierania zasiłku macierzyńskiego są traktowane jako okresy składkowe, a więc równorzędne z normalnym zatrudnieniem.

Kluczowe jest jednak rozróżnienie czasów przed i po reformie systemu w 1999 roku.

Do końca 1998 roku urlop wychowawczy figurował jako okres nieskładkowy i był rozliczany według niższego przelicznika. Od 1 stycznia 1999 roku państwo zaczęło finansować składki za osoby na urlopie wychowawczym, co sprawiło, że ten czas zaczął być traktowany podobnie jak okres składkowy.

Szczególne znaczenie ma tu kapitał początkowy, czyli odtworzona wartość okresów pracy i opieki sprzed reformy. Przy jego ustalaniu ZUS może uwzględnić opiekę nad dzieckiem do 4. roku życia, najczęściej do 3 lat na jedno dziecko i maksymalnie do 6 lat przy większej liczbie dzieci.

Za urlopy oraz okresy niewykonywania pracy z powodu opieki nad dziećmi ZUS stosuje korzystniejszy przelicznik 1,3 proc. podstawy wymiaru przy kapitale początkowym.

Po ponownym ustaleniu kapitału początkowego z uwzględnieniem okresów opieki nad dzieckiem wzrost emerytury najczęściej mieści się w przedziale od około 100 do 400 zł miesięcznie, choć w indywidualnych przypadkach zdarzają się wyższe podwyżki.

Ratunek dla rodziców wielodzietnych: Mama 4 plus

Nie oznacza to jednak, że formalny emeryt bez stażu pozostaje zupełnie bez pomocy ze strony państwa. Osoby bez prawa do emerytury mogą ubiegać się o zasiłek stały z MOPS lub GOPS, jeśli spełniają kryterium dochodowe.

Istnieje jednak specjalne świadczenie dla największych rodzin. Rodzicielskie świadczenie uzupełniające, znane jako Mama 4 plus, przysługuje matkom, które wychowały co najmniej czworo dzieci. W wyjątkowych sytuacjach może je otrzymać ojciec.

Od 1 marca 2026 roku maksymalna kwota rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego wynosi 1978,49 zł brutto miesięcznie, czyli tyle samo, ile najniższa emerytura po waloryzacji. Program jest zabezpieczeniem minimum dochodowego dla osób, które ze względu na wychowywanie licznej rodziny nie wypracowały emerytury na ustawowym poziomie.

Aby je otrzymać, trzeba złożyć wniosek – ZUS nie przyznaje go automatycznie. W lutym 2026 roku z Mama 4 plus korzystało około 59,9 tys. osób, a średnia wypłata wynosiła 1027,38 zł.

Co jeszcze można zrobić?

Istnieje także możliwość przyznania przez premiera specjalnej emerytury osobom, które nie pracowały z powodu inwalidztwa lub szczególnych okoliczności życiowych, a także za wybitne zasługi dla kraju. Wysokość wsparcia ustalana jest indywidualnie, zwykle na poziomie emerytury minimalnej.

Podsumowując: system emerytalny w Polsce jest ściśle powiązany z udokumentowanym stażem pracy. Brak składek oznacza brak emerytury z ZUS. Państwo oferuje jednak pewne alternatywne formy wsparcia socjalnego, szczególnie dla rodziców wielodzietnych i osób w szczególnie trudnej sytuacji życiowej.