Od 8 lipca 2026 r. w życie weszły nowe, rewolucyjne zasady wymiany danych pomiędzy trzema kluczowymi instytucjami – Państwową Inspekcją Pracy (PIP), Zakładem Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) oraz Krajową Administracją Skarbową (KAS). Porozumienie podpisane 7 lipca przez szefów tych urzędów oznacza, że negatywna decyzja PIP dotycząca umowy zlecenia czy kontraktu B2B może być dopiero początkiem prawdziwych problemów.

Głównym celem nowego systemu jest lepsze egzekwowanie składek i podatków. Instytucje będą wymieniać się danymi, co ma pozwolić na skuteczniejszą weryfikację, czy od wynagrodzeń odprowadzane są należne daniny publiczne. Jak poinformował sam prezes ZUS Liwiusz Laska, na starcie z PIP przekazano już ponad 16 tys. rekordów dotyczących nakazów zapłaty zaległych pensji czy nadgodzin.

„Pozwala nam to zweryfikować, czy od tych należności zostały odprowadzone składki” – tłumaczy Laska w rozmowie z DGP. Dodał, że inspekcja pracy będzie także informować ZUS o wyrokach sądowych i decyzjach, co pozwoli lepiej identyfikować tak zwane firmy-widma oraz podmioty zatrudniające wyłącznie na umowach cywilnoprawnych.

Jak to działa w praktyce?

Eksperci zwracają uwagę, że sama decyzja PIP może być jedynie początkiem problemów zarówno dla pracowników, jak i firm. Decyzja o przekwalifikowaniu umowy działa tylko na przyszłość, ale informacje o ustaleniach z kontroli trafią również do ZUS i urzędu skarbowego. Każda z tych instytucji może wszcząć swoje odrębne postępowania.

„Dlatego kluczowe jest to, jak te instytucje będą wymieniać się danymi. Reguluje to porozumienie podpisane 7 lipca 2026 r. między PIP, ZUS i KAS oraz ustawy” – mówi Izabela Leśniewska, doradca podatkowy z ALO-2.

Oznacza to, że w praktyce po niepomyślnej dla przedsiębiorcy kontroli PIP, sprawą mogą zająć się równolegle ZUS i fiskus, żądając dopłat do podatków i składek na ubezpieczenia społeczne.

Prezes ZUS: Pełne oskładkowanie to zachęta do etatu

Prezes ZUS w swoich wypowiedziach nie ukrywa, że takie działania to element większej strategii. Jego zdaniem „prostą zachętą” do przechodzenia na etat jest pełne oskładkowanie umów cywilnoprawnych i likwidacja odrębności.

„Pracodawcy optymalizują koszty, a potem pracownicy dziwią się, że dostają świadczenia o 1000 zł niższe. To szczególnie dotyka kobiety z powodu luki emerytalnej” – zwraca uwagę Laska.

ZUS uspokaja: Wypłaty świadczeń bez zagrożenia

Prezes ZUS zapewnia, że mimo nowych zadań, nie ma zagrożenia dla wypłat emerytur i innych świadczeń. „Wszystko działa. Mamy zagwarantowane środki i nie ma zagrożeń, jeśli chodzi o wypłaty” – podkreśla.

W tle nowych przepisów toczy się natomiast spór zbiorowy wewnątrz samego ZUS. Prezes Laska ujawnił, że pierwsze rokowania z pracownikami odbyły się 15 i 16 lipca, a kolejne są zaplanowane na sierpień. Pracownikom zaproponowano 220 zł miesięcznej podwyżki na osobę, co wraz z pochodnymi daje realnie ponad 300 zł. Propozycja obejmuje także natychmiastową wypłatę 4 tys. zł oraz wyrównanie za siedem miesięcy, co może dać jednorazowy zastrzyk rzędu 5540 zł jeszcze w lipcu. Laska zwraca uwagę, że sam Zakładowy Układ Zbiorowy Pracy kosztuje Zakład 1,34 mld zł rocznie, ale generuje ogromne korzyści dla załogi.

Dla polskich przedsiębiorców i pracowników nowe przepisy oznaczają jedno – era dzielenia pracy na etaty, zlecenia i B2B staje się coraz bardziej ryzykowna, a wymiana informacji między instytucjami będzie nieubłagana.