Epidemia nie wywoła światowej pandemii, ale ujawnia poważne rysy w międzynarodowych systemach ochrony zdrowia. Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) ogłosiła stan zagrożenia zdrowia publicznego o zasięgu międzynarodowym (PHEIC) w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa Ebola w Demokratycznej Republice Konga i Ugandzie. Jak trafnie to określił były szef amerykańskiego CDC, to „test wytrzymałościowy” dla naszej globalnej gotowości.

Wirus w stolicach: sytuacja jest wyjątkowa

Decyzja WHO zapadła po potwierdzeniu przypadków w stolicach obu krajów – Kampali w Ugandzie oraz Kinszasie w Kongu. To kluczowy moment, bo oznacza, że wirus wydostał się poza pierwotny, odległy region górniczy. Dyrektor generalny WHO, Tedros Adhanom Ghebreyesus, podkreślił wyjątkowość sytuacji.

„Sytuacja spełnia kryteria najwyższego poziomu alarmu zgodnie z międzynarodowymi przepisami zdrowotnymi, ze względu na transmisję transgraniczną, niewyjaśnione zgony oraz niepewność co do rzeczywistej skali epidemii” – mówią przedstawiciele WHO.

Wskazano na trzy główne problemy: brak zatwierdzonych szczepionek lub terapii specyficznych dla szczepu Bundibugyo, trwające zagrożenie bezpieczeństwa w wschodniej części Konga oraz dowody sugerujące, że epidemia może być znacznie większa, niż pokazują oficjalne statystyki.

Prawdziwa skala wyzwania

Według danych Afrykańskich Centrów Kontroli i Prewencji Chorób (Africa CDC), liczba podejrzanych zakażeń szczepem Bundibugyo wzrosła do 1077 przypadków. W Kongu potwierdzono osiem laboratoryjnych przypadków, 336 podejrzanych zakażeń oraz 87 podejrzanych zgonów w prowincji Ituri. W Ugandzie potwierdzono dwa przypadki w Kampali, w tym jeden śmiertelny, dotyczące podróżnych przybywających z Konga.

Eksperci zwracają uwagę, że epidemia mogła rozwijać się niezauważenie przez kilka tygodni. Wstępne badania wykazały osiem pozytywnych próbek Eboli spośród trzynastu pobranych z różnych lokalizacji w Kongu.

Niepokojące są również doniesienia o śmierci co najmniej czterech pracowników służby zdrowia w okolicznościach wskazujących na gorączkę krwotoczną. WHO podkreśla, że brak skutecznych środków ochrony i leczenia zwiększa ryzyko zakażeń wśród personelu medycznego i pacjentów.

Alarmujący test globalnej gotowości

Tu dochodzimy do sedna problemu. Tom Frieden, były dyrektor amerykańskich Centrów Kontroli i Prewencji Chorób (CDC), ocenia sytuację jasno.

„Ta epidemia Eboli nie wywoła pandemii, nie będzie stanowić poważnego zagrożenia dla dużej liczby Amerykanów, jak i dla świata” – powiedział Frieden. „Jednak obecny kryzys należy traktować jako 'test wytrzymałościowy’, którego świat jak dotąd nie zdaje”.

Słaba reakcja na to lokalne zagrożenie źle rokuje na przyszłość, gdyby pojawił się patogen o znacznie większym potencjale rozprzestrzeniania się. Frieden wskazuje na osłabienie kluczowych instytucji.

„Nasza obrona jest osłabiona” – stwierdził. „WHO musi być silniejsza. CDC musi być solidne”.

Wśród problemów wymienia ograniczenie amerykańskiego zaangażowania w globalne zdrowie publiczne, zakończenie finansowania WHO przez administrację Trumpa oraz redukcję zatrudnienia w CDC o ponad 3000 pracowników.

Finansowanie i logistyka: gdzie są pieniądze?

Walka z epidemią utyka też w realiach. Sytuację komplikuje częściowe zamknięcie granic między Demokratyczną Republiką Konga, Ugandą i Rwandą, co utrudnia transport pomocy i koordynację działań.

Akcja ratunkowa ma również poważną lukę finansową. Afrykańscy urzędnicy poinformowali, że dotychczas udało się uzyskać deklaracje pokrycia jedynie nieco ponad połowy z 500 mln dolarów potrzebnych do opanowania sytuacji.

Ogłoszenie stanu PHEIC przez WHO, pierwsze od czasu uznania mpox za globalne zagrożenie w 2024 roku, ma właśnie uruchomić międzynarodowe wsparcie finansowe i koordynację. Czy świat zdaje ten trudny egzamin? Na razie wyniki nie są dobre, a stawka w przyszłości może być znacznie wyższa.