Jeszcze w tym tygodniu Bruksela ma oficjalnie odsłonić projekt 21. pakietu sankcji przeciwko Rosji. Choć tradycyjnie nowe restrykcje uderzą w sektor bankowy, kryptowaluty i dochody z ropy, to najgorętszym tematem wtorkowych rozmów unijnej szefowej dyplomacji Kaji Kallas w Dublinie będzie eksport europejskiego tlenku glinu (aluminy) – kluczowego półproduktu do produkcji aluminium, który trafia do rosyjskiego przemysłu zbrojeniowego.

Aughinish na celowniku

Sprawa nabrała rozpędu po serii artykułów śledczych dziennika „Irish Times”. Ujawniły one, że zlokalizowana w południowo‑zachodniej Irlandii rafineria Aughinish Alumina, największy producent tlenku glinu w Europie, należy do koncernu Rusal – giganta kontrolowanego przez objętego sankcjami oligarchę Olega Deripaskę. Właścicielem części udziałów jest także szwajcarski gigant handlu towarami Glencore. Co istotne, choć Deripaska podlega zachodnim sankcjom, sama firma Rusal już nie.

W pierwszym kwartale tego roku zakład skierował lwią część swojej produkcji bezpośrednio do Rosji. Stamtąd surowiec trafia do hut w Krasnojarsku, które – według bazy danych Kijowskiej Wyższej Szkoły Ekonomicznej (KSE) – są infrastrukturą krytyczną dla rosyjskiego przemysłu zbrojeniowego. Ekspert ds. sankcji KSE Pavlo Škurenko wyjaśnił, że aluminium i jego stopy wykorzystuje się do produkcji czołgów, pojazdów opancerzonych, myśliwców, systemów rakietowych i dronów. Z danych rosyjskich służb celnych, przeanalizowanych przez „Financial Times”, wynika, że w ubiegłym roku największe irlandzkie dostawy aluminy trafiły właśnie do Krasnojarska.

Kallas: czas na realne działania

Kaja Kallas przyznała, że problem tlenku glinu zdominuje jej spotkanie z premierem Michealem Martinem i szefową dyplomacji Helen McEntee. W zapowiedzi wizyty stwierdziła:

Naszym celem jest faktyczne pozbawienie Moskwy dopływu pieniędzy, które otrzymuje z różnych źródeł. Możemy więc dyskutować o tym, jaki to [objęcie tlenku glinu zakazem eksportu] będzie miało wpływ i czy państwa członkowskie będą gotowe zgodzić się na to, aby zwiększyć presję na Rosję. Myślę więc, że to będzie temat, który omówimy jutro.

Grupa 39 europarlamentarzystów z 12 krajów domaga się natychmiastowego zakazu eksportu aluminy. Presja na irlandzki rząd rośnie, zwłaszcza że kraj ten ma objąć przewodnictwo w Radzie UE od 1 lipca.

Lobbing i kontrowersje wokół danych

Władze rafinerii rozpoczęły intensywną kampanię lobbingową. W oficjalnym stanowisku przekonują, że zakład produkuje energię elektryczną dla 200 tysięcy domów, a ewentualne sankcje wywołają falę zwolnień. Firma twierdzi też, że zaspokaja zaledwie jedną dziesiątą rosyjskiego zapotrzebowania na aluminę, w związku z czym unijny zakaz „nie będzie miał istotnego wpływu na Rosję i potencjalnie spowoduje wzrost inflacji na rynkach towarowych w Europie”.

Premier Micheal Martin, odnosząc się do tych argumentów, stwierdził, że ograniczenie sprzedaży byłoby bardziej szkodliwe dla Europy niż dla Rosji – oznaczałoby utratę 1000 miejsc pracy w Irlandii. Dodał, że Aughinish jest częścią szerszego europejskiego łańcucha dostaw, zaopatrując m.in. Francję i Szwecję. Jednocześnie irlandzka opozycja wzywa rząd do natychmiastowych działań, wskazując, że dalsze tolerowanie tych dostaw stoi w sprzeczności z deklarowaną solidarnością z Ukrainą.

Do zamieszania dochodzą rozbieżności w danych. Ambasada Ukrainy w Dublinie podała, że eksport irlandzkiej aluminy do Rosji wzrósł od czasu przed wojną o blisko 120 miliardów euro. Tym danym przeczą jednak zestawienia irlandzkich służb celnych zweryfikowane przez „Financial Times”. Co więcej, minister ds. biznesu Peter Burke zakwestionował krajowe statystyki, informując, że firma przyznała się do błędu w raportowaniu wyników za pierwszy kwartał.

Co jeszcze znajdzie się w pakiecie?

Przewodnicząca Komisji Europejskiej Ursula von der Leyen zapowiedziała, że 21. pakiet uderzy w sieci bankowe i kryptowalutowe, a także przewiduje zakaz wjazdu do UE dla wszystkich, którzy służyli w siłach zbrojnych Rosji od początku inwazji na Ukrainę. Nowe restrykcje mają również ograniczyć zyski Rosji z sektora energetycznego oraz utrzymać poprzednie obostrzenia. Dotychczasowe sankcje unijne objęły już ponad 2400 osób i podmiotów. Propozycja musi zostać zatwierdzona jednogłośnie przez wszystkie 27 państw członkowskich, co oznacza, że los aluminy z Aughinish będzie testem solidarności w obliczu rosnących nacisków ekonomicznych.