Czy broker może oferować klientom instrumenty, których ci nie rozumieją? Komisja Nadzoru Finansowego daje jasną odpowiedź: nie. I właśnie za takie praktyki nałożyła na giełdowego brokera XTB potężną karę w wysokości 20 milionów złotych. To jeden z najwyższych mandatów w historii nadzoru.

Co poszło nie tak?

Nadzór skupił się na okresie od 1 stycznia 2022 roku do 17 września 2023 roku. W tym czasie XTB miało popełnić szereg poważnych uchybień. Główny zarzut? Nienależyte badanie wiedzy i doświadczenia klientów, szczególnie w kontekście ryzykownych instrumentów.

Jak argumentuje KNF, „niespełnienie przez XTB wymogów nałożonych na firmy inwestycyjne przez przepisy prawa spowodowało prowadzenie działalności w sposób nierzetelny i nieprofesjonalny”.

Problem z CFD i kwestionariuszami MiFID

Tu sprawa robi się naprawdę ciekawa. Chodzi o kontrakty na różnicę, czyli CFD. To instrumenty uznawane za wyjątkowo ryzykowne i skomplikowane.

„Spółka stwierdzała adekwatność ryzykownych oraz skomplikowanych instrumentów, jakimi są CFD, na podstawie wiedzy i doświadczenia klientów z zakresu instrumentów nieskomplikowanych” – wylicza KNF.

Co to oznacza w praktyce? Klient, który w ankiecie MiFID wykazał się wiedzą tylko o prostych instrumentach, mógł otrzymać zielone światło również dla CFD. Metodologia oceny po prostu nie działała.

Grupy docelowe? Tylko na papierze

Ale to nie wszystko. XTB formalnie wyróżniało kilka grup docelowych dla różnych produktów. Problem w tym, że kryteria przydziału do tych grup były… identyczne.

„Wadliwa konstrukcja i metodologia oceny ankiety MiFID powodowała, że klienci nieposiadający wiedzy oraz doświadczenia w inwestowaniu w CFD, uzyskując pozytywny wynik ankiety MiFID, mogli inwestować we wszystkie instrumenty znajdujące się w ofercie Spółki” – czytamy w uzasadnieniu.

Klienci bez odpowiedniego przygotowania trafiali do grupy docelowej dla skomplikowanych produktów. Ryzyko? Realne straty z powodu inwestowania w nieodpowiednie instrumenty.

Gorąca lista problemów

Czy korzystałeś kiedyś z listy „gorących” instrumentów, tzw. listy HOT? KNF ma poważne zastrzeżenia również do tego narzędzia.

Przyjęta przez spółkę polityka przeciwdziałania konfliktom interesów nie pozwalała klientom na identyfikację konfliktu interesów w związku z algorytmem zamieszczania instrumentów na tej liście.

„Przyjęta przez Spółkę polityka przeciwdziałania konfliktom interesów nie pozwalała klientom na identyfikację konfliktu interesów w związku z algorytmem zamieszczania instrumentów finansowych na liście HOT, w tym szczególnego promowania instrumentów, którymi obrót wiązał się z wyższym spreadem, a tym samym potencjalnie wyższym przychodem dla spółki”.

Dodatkowo, zdaniem nadzoru, spółka nie przekazywała klientom pełnych informacji o ryzykach związanych z CFD w sposób umożliwiający podejmowanie świadomych decyzji.

Co dalej z karą?

Warto podkreślić, że kara jest nieprawomocna. XTB może się od niej odwołać. Mimo to, wysokość mandatu robi wrażenie. Jak donosi Parkiet, w tym roku KNF nałożył tylko jedną wyższą karę – w połowie marca na Santander Bank Polska.

To mocny sygnał od nadzoru. Inwestor nie powinien kupować rzeczy, których nie rozumie. A broker ma obowiązek to sprawdzić. XTB najwyraźniej zawiodło na tym polu, i to przez niemal dwa lata. Teraz przyjdzie za to zapłacić.