Daniel Obajtek, były prezes Orlenu, przedstawił na kongresie gospodarczym PiS plan przebudowy polskiej gospodarki. Jego zdaniem potrzeba już nie diagnoz, lecz szybkich decyzji inwestycyjnych. Chce fuzji spółek Skarbu Państwa, obniżenia cen energii o około 35 proc.i utworzenia państwowej agencji węglowej.

Państwo jako koncern

Obecne spółki Skarbu Państwa są – według Obajtka – zbyt małe, rozdrobnione i za słabe finansowo. Dlatego proponuje dalszą konsolidację w energetyce, logistyce, transporcie kolejowym, produkcji oraz sektorze bankowo-ubezpieczeniowym. Docelowo w Polsce zostałoby tylko dwie duże państwowe grupy energetyczne. „Trzeba dalej prowadzić proces łączenia spółek Skarbu Państwa” – mówił. Konsolidacja ma sprawić, że polski sektor finansowy obsłuży strategiczne projekty. Przy finansowaniu bałtyckiej farmy wiatrowej żaden polski bank nie mógł postawić kapitału nawet na 4–5 mld zł, a chodzi o inwestycje warte około 300 mld zł. „Pokażcie mi instytucję finansową w Polsce, która może zapewnić taki kapitał i takie gwarancje. Nie ma takiej instytucji” – argumentował. Chce też połączenia branży nawozowej z Orlenem, bo dzięki własnemu gazowi koncern mógłby stabilizować koszty produkcji nawozów i wzmacniać bezpieczeństwo żywnościowe. „Orlen ma klucze do stabilizacji cen nawozów” – wskazał.

Prywatny kapitał bez prywatyzacji

Obajtek zastrzegł, że nie chodzi o prywatyzację. Proponuje spółki celowe z udziałem największych polskich przedsiębiorców, niemal po połowie. „Kapitał prywatny nie może uczestniczyć tylko w małych i średnich spółkach. Powinien wejść do dużych inwestycji” – argumentował. W rękach prywatnych jest ponad 500 mld zł, które mogłyby wesprzeć wielkie projekty infrastrukturalne i energetyczne. Proponuje też łączenie około 300 małych państwowych spółek z prywatnymi firmami o podobnym profilu. Efektem miałyby być średnie firmy zdolne konkurować w Europie, szybsze decyzje i większa stabilność projektów mimo zmian politycznych.

Obniżka cen energii o 35 proc.

Najbardziej nośną obietnicą jest spadek cen energii o około 35 proc. Obajtek chce m.in. przebudowy systemu handlu energią, zmian w finansowaniu rynku mocy i ograniczenia udziału instytucji finansowych w unijnym ETS. Proponuje też rozdzielenie rynku OZE od paliw kopalnych, by zielona energia nie była wyceniana według najdroższego gazu czy węgla. „Nie może być tak, że ceny energii z OZE są wyrównywane do cen gazu albo węgla. To są obniżki cen energii rzędu 35 proc., które musimy błyskawicznie zastosować” – deklarował. „Nie będziemy mieli silnej gospodarki, jeżeli nie będziemy mieli taniej energii” – dodał. Jednocześnie zaznaczył, że z ETS nie da się wyjść z dnia na dzień, bo uprawnienia do emisji są papierami wartościowymi. Na przejście proponuje korytarz cenowy i wykluczenie instytucji finansowych z tego rynku.

Agencja dla węgla i szybsze urzędy

Kopalnie i elektrownie węglowe miałyby trafić do państwowej agencji, która nie musi maksymalizować zysku, lecz ma zapewnić bezpieczeństwo energetyczne. Finansowanie pochodziłoby m.in. z 20 proc. dywidend spółek Skarbu Państwa. Pieniądze poszłyby na remonty bloków, modernizację kopalń i ewentualnie budowę nowych jednostek. Obajtek ostrzegł, że około 2030 r. Polsce może zabraknąć stabilnych mocy. Postuluje też jeden resort odpowiedzialny za energetykę i specjalną ustawę dla kluczowych projektów. Obajtek chce także radykalnie przyspieszyć procedury. Teren pod strategiczną fabrykę miałby być uzbrojony w przyłącze energetyczne w sześć miesięcy, a urzędy – 30 dni na decyzje. Za przekroczenie terminów odpowiadałby finansowo kierownik jednostki. Zamówienia publiczne należy jego zdaniem przebudować tak, by wspierały polskich producentów – podobnie jak w Niemczech i Francji. Zmiany objęłyby też mniejszościowe spółki Skarbu Państwa, które dziś rządzą się własnymi regulaminami zakupowymi.

Biogaz, CIT i CPK

W wystąpieniu padł też pomysł natychmiastowego utworzenia Funduszu Rozwoju Biogazu i Biometanu. W Niemczech działa około 9 tys. biogazowni, w Polsce – około 200. Koncerny energetyczne mogłyby bezpośrednio podpisywać z rolnikami umowy na rzepak i inne surowce do produkcji biokomponentów, nawet pięcioletnie. Obajtek zaproponował również rozważenie zastąpienia CIT podatkiem od obrotu, ale zastrzegł, że to nie gotowe rozwiązanie, lecz temat do analiz. Do inwestycji wartych kontynuacji zaliczył Centralny Port Komunikacyjny, elektrownie jądrowe, małe reaktory SMR, rozbudowę portów i budowę centrów danych. „Wielkie państwo planuje inwestycje na dekady. Małe państwo planuje je pod kalendarz wyborczy” – mówił. „Możemy zbudować silną gospodarkę Trójmorza” – podsumował.