Polskie gospodarstwa domowe zgromadziły około 3 bilionów złotych oszczędności, ale zdecydowana większość wciąż leży na bankowych depozytach. Tylko 320 mld zł trafiło do OFE, 50,4 mld zł do PPK, a 450 mld zł do funduszy inwestycyjnych. Środki ulokowane w ETF-ach to zaledwie 15,4 mld zł. Ta struktura budzi niepokój – zarówno w kontekście przyszłych emerytur, jak i finansowania gospodarki.

Debata o „gorsecie regulacji”

Podczas Europejskiego Kongresu Finansowego odbyła się debata pod hasłem „Fundusze w gorsecie regulacji. Jak uwolnić kapitał?”. Uczestnicy – przedstawiciele administracji, nadzoru, rynku funduszy i emerytur – zgodzili się, że kluczowym problemem jest niska skłonność Polaków do podejmowania ryzyka inwestycyjnego. Bez zmiany tych przyzwyczajeń trudno będzie zbudować kapitał potrzebny zarówno na godne emerytury, jak i na rozwój kraju.

Paweł Borys, partner zarządzający MCI Capital, zwracał uwagę, że z perspektywy makroekonomicznej pozostawanie oszczędności w kraju jest pozytywne, ale powinny być one lepiej dywersyfikowane. – Kluczowym problemem jest sama struktura oszczędności – duża część kapitału pozostaje na depozytach bankowych i nie finansuje inwestycji obarczonych ryzykiem – mówił. Podkreślał, że rynek kapitałowy może dać wyższe stopy zwrotu i lepsze finansowanie firm, ale ostrzegał przed krótkoterminowymi spekulacjami, np. kontraktami CFD.

Co blokuje inwestycje?

Jurand Drop, podsekretarz stanu w Ministerstwie Finansów, przypomniał, że kapitał powinien trafiać tam, gdzie jest najbardziej produktywny – a Polska wciąż oferuje atrakcyjne możliwości wzrostu. Ostrzegał przed utożsamianiem inwestycji zagranicznych z większym bezpieczeństwem, wskazując na ryzykowne aktywa cyfrowe.

Dużo miejsca poświęcono funduszom ETF. Rosną one w popularność na świecie, ale w Polsce OFE nie mogą w nie inwestować. Maciej Karasiński z Allianz PTE podchodził ostrożnie, podkreślając, że ETF-y nie zastąpią aktywnego zarządzania. Ze strony KNF padły deklaracje, że regulator jest otwarty na tworzenie przepisów wspierających rozwój rodzimych ETF-ów, również z myślą o zagranicznych inwestorach.

Suwak bezpieczeństwa pod lupą

Kontrowersje budzi tzw. suwak bezpieczeństwa w OFE, który na dziesięć lat przed emeryturą przenosi oszczędności z funduszy do ZUS. Krytycy mówią o odpływie dziesiątek miliardów złotych rocznie z rynku kapitałowego. Mikołaj Raczyński, wiceprezes PFR ds. inwestycji, wskazał, że systematyczna sprzedaż akcji przez zarządzających stwarza ryzyka dla płynności rynku. Proponował transfer aktywów do ZUS lub innych instytucji, by oszczędności mogły dalej pracować.

Maciej Bitner z GPW zwracał uwagę, że fundusze zdefiniowanej daty w PPK są zbyt konserwatywne. Utrzymywanie wyższego udziału akcji przez dłuższy czas mogłoby znacząco podnieść przyszłe świadczenia – zagraniczne fundusze emerytalne schodzą z akcji znacznie wolniej niż polskie.

Potrzeba wielkich zmian

Podczas XX Forum Funduszy, którego gospodarzem była IZFiA, rozmawiano o tym, że drobne korekty nie wystarczą. Ludwik Kotecki z Rady Polityki Pieniężnej ostrzegał: – Dzwonek alarmowy ostrzegający o kondycji finansów publicznych bije już mocno i głośno. Deficyt sięga około 7 proc. PKB, a przeglądy ratingowe mogą przynieść negatywne zmiany. Kotecki podkreślał, że problemem nie są rekordowe inwestycje publiczne, lecz niski poziom inwestycji prywatnych.

Prezes GPW Tomasz Bardziłowski wskazywał, że inwestorzy zagraniczni patrzą przede wszystkim na perspektywy wzrostu – a Polska pozostaje jednym z najszybciej rozwijających się krajów. Jednocześnie dotychczasowe silniki, jak tania siła robocza, wyczerpują się, więc konieczne są nowe źródła rozwoju. Przytoczył dane: gdyby polskie rozwiązania emerytalne przypominały amerykańskie, aktywa w OFE i PPK mogłyby wynosić nawet 6 bln zł, zamiast obecnych około 350 mld zł.

Według Magdaleny Łapsy-Parczewskiej z KNF, bez edukacji finansowej i wyrobienia nawyku długoterminowego oszczędzania nawet najlepiej skonstruowane produkty nie odniosą sukcesu. Jej zdaniem odpowiedzialność za wysokość przyszłej emerytury w coraz większym stopniu spoczywa na samych obywatelach.

Rok zmian w PPK?

Jurand Drop zapowiedział, że Ministerstwo Finansów jeszcze w tym roku przedstawi propozycje zmian w PPK, ale zastrzegł, że nie należy spodziewać się rewolucji. Resort podkreśla, że PPK zdobyły zaufanie uczestników właśnie dzięki stabilności zasad. Branża postuluje częstsze autozapisy i poluzowanie ograniczeń inwestycyjnych.

Według szacunków przedstawionych podczas forum, Polska potrzebuje około 250 mld zł dodatkowego kapitału krajowego i podobnej kwoty zagranicznego, aby zbliżyć skalę rynku kapitałowego do poziomu niemieckiego. Dyskusja pokazała, że gorset regulacji nie musi być wyłącznie ograniczeniem – ale bez odważnych modernizacji i większej skłonności do ryzyka trudno będzie o przełamanie impasu.