Czy wiesz, że jeśli żyjesz samotnie i nie masz testamentu, Twój dorobek życia może trafić do gminy, a nawet do Skarbu Państwa? To nie żart, a realne konsekwencje polskiego prawa spadkowego, o którym większość z nas nie myśli. Dziewięć na dziesięć dorosłych Polaków nie sporządziło testamentu – to dane z badań Związku Przedsiębiorstw Finansowych i IRG SGH. Czas to zmienić.

Kto odziedziczy po singlu? Kolejność może zaskoczyć

W Polsce 23 proc. gospodarstw domowych to osoby żyjące samotnie, a liczba singli rośnie. Co z ich majątkiem, gdy nie ma testamentu? Prawo jest bezlitosne i nie uznaje związków nieformalnych. Partner czy partnerka z konkubinatu nie dziedziczy – liczą się tylko więzy krwi, adopcja lub małżeństwo.

Jeśli nie ma dzieci ani małżonka, spadek przypada rodzicom zmarłego – po połowie. Gdy żyje tylko jeden rodzic, druga połowa idzie do rodzeństwa (lub ich dzieci). Jeśli rodziców nie ma, całość dziedziczy rodzeństwo. Gdy i ono nie żyje, spadek przechodzi na ich dzieci, a potem na dalszych krewnych: dziadków, wujków, ciotki i kuzynów.

A jeśli nie ma żadnych krewnych? Tu zaczyna się największe zaskoczenie. Majątek przechodzi na gminę ostatniego miejsca zamieszkania zmarłego. A gdy i tego nie da się ustalić – trafia do Skarbu Państwa. To właśnie dlatego testament to nie fanaberia, a konieczność.

Jak napisać ważny testament? Uwaga na pułapki

Testament można sporządzić samodzielnie, ale warunki są rygorystyczne. Cały dokument musi być napisany własnoręcznie – wydruk z komputera i podpis jest nieważny! Konieczny jest też czytelny podpis i data (najlepiej pełna: dzień, miesiąc, rok). Brak daty nie unieważnia od razu testamentu, ale może go podważyć, jeśli jest więcej dokumentów.

Testament może sporządzić tylko osoba pełnoletnia z pełną zdolnością do czynności prawnych. To czynność ściśle osobista – nie można go pisać wspólnie z małżonkiem. Dokument będzie nieważny, jeśli powstał pod wpływem groźby, błędu lub w stanie wyłączającym świadomą decyzję. Unikaj też nieprecyzyjnych zapisów jak „majątek dla rodziny”. Lepiej wskazać spadkobierców z imienia, nazwiska i PESEL-u, przypisując im konkretne udziały.

Testament notarialny: droższa, ale pewniejsza opcja

Od kilku lat rośnie popularność testamentów u notariusza. Według Krajowej Rady Notarialnej, w 2019 r. sporządzono ich 143 870, a w 2025 r. już 207 293 – to wzrost o 43 proc.! Dlaczego? Bo dokument notarialny ma postać aktu urzędowego, który jest trudny do podważenia. Notariusz pilnuje też oryginału, minimalizując ryzyko zagubienia czy zniszczenia.

Ile to kosztuje? Stawki są regulowane. Podstawowy testament to koszt 50 zł netto, testament z zapisem zwykłym, poleceniem lub pozbawieniem prawa do zachowku – 150 zł, a z zapisem windykacyjnym (umożliwiającym przekazanie konkretnej rzeczy) – 200 zł. Do każdej kwoty doliczany jest 23 proc. VAT. To stosunkowo niewielka cena za spokój i pewność, że Twoja wola zostanie spełniona.

Pamiętaj: zarówno testament własnoręczny, jak i notarialny, możesz w każdej chwili zmienić lub odwołać. Nie czekaj „na starość”. Twoje dzisiaj decyduje o tym, co stanie się z Twoim majątkiem jutro.