Polacy uchodzą za naród przedsiębiorców, ale coraz rzadziej myślą o zakładaniu własnych firm. Najnowsza edycja międzynarodowego raportu Global Entrepreneurship Monitor (GEM) pokazuje, że tylko 3 proc. Polaków planuje założenie firmy w ciągu najbliższych trzech lat. Według autorów polskiej edycji to najniższy wynik w Europie, przy średniej europejskiej wynoszącej 14 proc. Puls Biznesu, opisując te same dane, wskazuje na najniższy wynik na świecie.

Wnioski płynące z raportu nie są optymistyczne. Opracowanie przygotowały Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości (PARP) i Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach.

„Szczególnie niepokojąco przedstawia się również poziom przedsiębiorczości osób młodych” – podkreślają autorzy raportu.

Skala zmiany jest wyraźna, gdy spojrzeć wstecz: w komentarzu Pulsu Biznesu zwrócono uwagę, że odsetek osób planujących własną działalność jest kilkakrotnie mniejszy niż na początku minionej dekady.

Polski biznes stoi na dojrzałych firmach

Z raportu GEM wynika, że polska przedsiębiorczość wciąż opiera się głównie na firmach z ugruntowaną pozycją. 12,3 proc. Polaków prowadzi przedsiębiorstwo działające na rynku dłużej niż 3,5 roku, podczas gdy 2,9 proc. prowadzi biznes istniejący nie dłużej niż 3,5 roku.

Na tle Europy proporcje są odwrócone: młode firmy prowadzi 10,3 proc. osób, a dojrzałe 7 proc. W Polsce odsetek nowych firm jest więc dużo niższy od średniej, a udział firm dojrzałych – wyraźnie wyższy. To sprawia, że struktura polskiej przedsiębiorczości wyraźnie odbiega od europejskiej przeciętnej.

Strach przed porażką pozostaje barierą

Autorzy raportu jako jedną z głównych barier wskazują obawę przed niepowodzeniem. 49 proc. osób, które dostrzegają w swoim otoczeniu szanse biznesowe, rezygnuje z założenia firmy z obawy przed porażką. W całej Europie odsetek ten wynosi 46 proc., czyli mniej niż w Polsce.

Raport ujawnia też wyraźny rozdźwięk między deklaracjami a planami: 53 proc. badanych twierdzi, że ma wiedzę i umiejętności potrzebne do uruchomienia biznesu, a 77 proc. uważa, że założenie firmy jest łatwe. Mimo to realne plany ma tylko 3 proc.

Najczęstszy motyw? Utrzymanie, nie kreatywność

Z danych GEM wynika też, co skłania Polaków do rejestracji działalności. Wśród osób prowadzących młode firmy 75 proc. wskazań dotyczy potrzeby zagwarantowania sobie środków do życia przy ograniczonej liczbie ofert pracy. Na drugim miejscu znalazła się chęć dorobienia się lub osiągania wysokich dochodów – 30 proc. wskazań.

Dla wielu Polaków własna firma jest więc odpowiedzią na trudną sytuację na rynku pracy. To spójne z interpretacją Pulsu Biznesu, który zwraca uwagę, że w Polsce przedsiębiorstwa powstają głównie z konieczności, a głównym motywem bywa przetrwanie, nie potrzeba kreatywności.

Kryzys czy normalizacja?

Wokół tych danych toczy się dyskusja o przyczynach. Puls Biznesu pyta wprost, dlaczego Polacy tak rzadko decydują się na własny biznes, skoro to właśnie przedsiębiorczość jest fundamentem sukcesu polskiej gospodarki. Zbigniew Jagiełło, znany menedżer i były prezes PKO BP, stawia tezę, że wpływ na to może mieć rozbudowane państwo dobrobytu: spłaszczone dochody odbierają ludziom bodźce do podejmowania ryzyka. Jako argument przywołuje korelację – w krajach europejskich o większych nierównościach więcej osób prowadzi młode firmy.

Inna perspektywa, którą przedstawia Puls Biznesu, mówi o normalizacji. Część jednoosobowych działalności to w praktyce etaty na własny rachunek, wybierane ze względów podatkowych, a wiele podmiotów ma już ustabilizowaną sytuację rynkową.

Jak powstał raport?

Raport GEM powstał w ramach międzynarodowego badania obejmującego osoby już prowadzące biznes i takie, które dopiero planują założenie firmy. W polskiej edycji wzięło udział 10 tys. Polaków prowadzących biznes lub zamierzających go założyć oraz około 40 ekspertów w dziedzinie przedsiębiorczości.